ตำบลไร่ตั้งอยู่อำเภอพรรณานิคมจังหวัดสกลนคร ห่างจากที่ว่าการอำเภอพรรณานิคม ไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ 7 กิโลเมตร ห่างจากศาลาว่าการจังหวัดสกลนคร ไปทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ 83 กิโลเมตร โดยประมาณ ห่างจากกรุงเทพมหานคร ไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ 732 กิโลเมตร โดยประมาณ

ตำบลไร่มีพื้นที่รวม ๑๖๘ ตร.กม.หรือคิดเป็นเนื้อที่ ๔๐,๔๙๕ ไร่โดยประมาณ มีจำนวนประชากรที่สำรวจได้รวมทั้งสิ้น ๙,๕๔๘ คน จาก ๓,๒๑๐ ครัวเรือน แยกเป็นประชากรชาย ๔,๗๙๔ คน หญิง ๔,๗๕๔ คน ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธเป็นศาสนาหลัก ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นอาชีพหลัก ในพื้นที่ตำบลไร่มีศาสนสถานที่สำคัญๆหลายแห่ง เช่น วัดถ้ำขาม วัดถ้าเจ้าผู้ข้า วัดอาจาโรรังสี เป็นต้น ซึ่งเป็นที่เคารพสักการะของพุทธศาสนิกชนและเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญญของตำบล เป็นที่แวะเวียนมาเคารพสักการะอยู่เป็นประจำ โดยเฉพาะ "เทสกเจดีย์" ของหลวงปู่เทสก์ เทสรังสี ณ.วัดถ้ำขาม มีคลองส่งน้าชลประทานหลายสายจากเขื่อนน้าอูนไหลผ่าน เหมาะสมที่จะเป็นแหล่งเพาะปลูกพืชผลทางการเกษตร เช่น ข้าว แตงโม มะม่วง มะเขือเทศ ส่วนที่สำคัญและน่าสนใจของตำบลไร่คือเป็นแหล่งเพาะปลูกเพื่อทำเมล็ดพันธ์แตงโมส่งออกจำหน่ายทั่วประเทศ นับเป็นอาชีพที่สร้างรายได้รองจากการปลูกข้าวให้กับเกษตรกรในพ้ืนที่ ได้เป็นอย่างดี อาณาเขตติดต่อ ทิศเหนือ ติดกับ เทศบาลพรรณานคร อำเภอพรรณานิคม จังหวัดสกลนคร ทิศใต้ ติดกับ เทศบาลตำบลนาใน อำเภอพรรณานิคม จังหวัดสกลนคร ทิศตะวันออก ติดกับ เทศบาลตำบลนาหัวบ่อ, เทศบาลตำบลวังยาง อำเภอพรรณานิคม จังหวัดสกลนคร ทิศตะวันตก ติดกับ องค์การบริหารส่วนตำบลช้างมิ่ง อำเภอพรรณานิคม จังหวัดสกลนคร ลักษณะภูมิประเทศ เป็นตำบลที่อยู่ติดเทือกเขาภูพาน พ้ืนที่ราบส่วนใหญ่เป็นป่าไม้ที่สมบูรณ์และเป็นแหล่งกำเนิดต้นน้า ลำห้วยรวม 12 สาย เหมาะสำหรับการทำการเกษตร เลี้ยงสัตว์ และพัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยว เนื่องจากมีวัดวาอารามที่เก่าแก่สวยงาม มีประวัติความเป็นมาที่น่าสนใจ เหมาะสำหรับพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวทางพุทธศาสนา และเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจได้เป็นอย่างดี สภาพภูมิอากาศ ลักษณะภูมิอากาศทั่วไปของตำบลไร่ค่อนข้างร้อนชื้น มี 3 ฤดู ดังนี้ ฤดูร้อน เริ่มตั้งแต่เดือนมีนาคม - เดือนพฤษภาคมของทุกปี ซึ่งอากาศจะร้อนมากในเดือนเมษายน ฤดูฝน เริ่มตั้งแต่เดือนพฤษภาคม - เดือนตุลาคมของทุกปี ฝนจะตกชุกในช่วงเดือนกรกฎาคม -สิงหาคม ฤดูหนาว เริ่มตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน - เดือนกุมภาพันธ์ อากาศจะหนาวจัดในช่วงเดือนธันวาคม –เดือนมกราคม ลักษณะและความเหมาะสมของดิน ทั่วไปมีสภาพเป็นพื้นที่ราบ มีค่าระดับความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางน้อยกว่า 180 เมตร ผิวดินมีความลาดเทไปทางทิศเหนือของตำบล ค่าความลาดชันประมาณ 0 – 1 % พื้นที่ส่วนใหญ่มีแหล่งน้ำธรรมชาติกระจายอยู่ทั่วไป ลักษณะโดยรวมจึงเหมาะสมต่อการใช้ที่ดินเพื่อการทำนาปลูกข้าว ลักษณะอาชีพ ราษฎรส่วนใหญ่หรือประมาณร้อยละ ๘๐ ของประชากรในตำบล ประกอบอาชีพทำเกษตรกรรมเป็นอาชีพหลัก ส่วนที่เหลือประกอบอาชีพส่วนตัว ค้าขาย และรับจ้างทั่วไป การทำนาปลูกข้าวเป็นเกษตรกรรมหลัก รองลงมาเป็นการปลูกไม้ผล เช่น แตงโม มะม่วง มะเขือเทศ และแคนตาลูป เป็นต้น มีการเพาะปลูกเพื่อทำเมล็ดพันธ์เป็นอาชีพเสริมรายได้นอกเหนือจากการทำนา ทรัพยากรและการท่องเที่ยว ตำบลไร่มีวัฒนธรรมประเพณีรวมถึงสถานที่น่าสนใจให้มาเยือน เช่น วัดเทพสวัสดิ์ วัดป่ากลางโนนภู่ และวัดถ้ำขาม รวมถึงมีประเพณีและวัฒนธรรมท้องถิ่นของชาวภูไท เป็นต้น การเมืองการปกครอง มีการเลือกตั้งผู้บริหารและสมาชิกสภาเทศบาลตำบลตามพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 13 พ.ศ. 2552 มีจำนวน 16 หมู่บ้าน ในการเลือกตั้งในต่อไป จะมีผู้บริหารท้องถิ่น (นายกเทศมนตรี) จำนวน 1 คน และสมาชิกสภาเทศบาลตำบลจาก 2 เขตเลือกตั้ง เขตละ 6 คน รวมเป็น 12 คน

มีหลวงแผ่นดินหมายเลข 22 ลากผ่านพื้นที่ตำบลไร่ เป็นเส้นทางเชื่อมจังหวัดสกลนครและจังหวัดอุดรธานี เป็นเส้นทางคมนาคมท่มีความสำคัญในการซื้อขายแลกเปลี่ยนวัตถุดิบและสินค้าที่เป็นผลผลิตทางการเกษตรกับภายนอกพื้นที่ ข้อมูลสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐาน ถนนและเส้นทางสัญจร ร้อยละ ๗๐ ของถนนและเส้นทางสัญจรในพื้นที่รับผิดชอบขององค์การบริหารส่วนตำบลนาหว้าเป็นถนนคอนกรีตเสริมเหล็ก ที่เหลืออีกร้อยละ ๓๐ เป็นถนนลูกรังและถนนดินบดอัด ดังนี้ ประเภท จำนวน ถนนลาดยาง ๑๕ สาย ถนนลูกรังและถนนดิน ๕๒ สาย ถนนคอนกรีต ๕๗ สาย สะพานคอนกรีต ๑๒ สาย ระบบไฟฟ้าและแสงสว่าง มีการขยายเขตติดตั้งระบบจำหน่ายกระแสไฟฟ้าเข้าถึงได้ครบทุกหมู่บ้านและครบทุกครัวเรือน มีการติดตั้งระบบไฟฟ้าสาธาณะบนถนนทุกสายและครอบคุมพื้นที่จุดเสี่ยงต่างๆในชุมชน เพื่อให้แสงสว่างเพียงพอเพิ่มความปลอดภัยในการสัญจร ระบบน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค มีการติดตั้งระบบประปาบาดาลหมู่บ้านและระบบประปาส่วนภูมิภาคสำหรับใช้อุปโภคและบริโภค ประชากรในตำบลสามารถมีน้ำประปาใช้ตลอดปีได้ครบทั้ง 16 หมู่ ระบบสื่อสารสาธารณะ ประชากรในพื้นที่ร้อยละ 90 ใช้โทรศัพท์เคลื่อนที่ในการติดต่อประสานงานกับบุคคลหรือหน่วยงานต่างๆ เพราะสะดวกกว่าการใช้งานโทรศัพท์พื้นฐาน การไปรษณีย์ มีที่ทำการไปรษณีย์เพื่อการสื่อสารหรือการส่งพัสดุภัณฑ์ ตั้งอยู่ที่อำเภอพรรณานิคม ห่างออกไป ๗ กม.โดยประมาณ การสาธารณสุข มีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล จำนวน 2 แห่ง และศุนย์สาธารณสุขมูลฐานชุมชน จำนวน 16 แห่ง ข้อมูลแหล่งน้ำเพื่อการเกษตรกรรม แหล่งน้ำผิวดินตามธรรมชาติ ประกอบด้วย ห้วยเตย ห้วยเสาขวัญ ห้วยยาง และห้วยนาแค แหล่งน้ำผิวดินที่ขุดสร้างขึ้น ประกอบด้วย คลองชลประทาน รวม - สาย ทำนบ รวม - แห่ง บ่อน้ำตื้น รวม - แห่ง บ่อโยก รวม - แห่ง บ่อบาดาล รวม - แห่ง

การศึกษา ระดับ ชื่อสถานศึกษา นักเรียน หมายเหตุ มัธยมศึกษา โรงเรียนเทพสวัสดิ์วิทยา คน ประถมศึกษา โรงเรียนบ้านไร่-บ้านไฮ่ คน โรงเรียนบ้านคำแหว คน โรงเรียนบ้านคำข่า คน โรงเรียนบ้านโคก คน โรงเรียนบ้านเสาขวัญกุดก้อม คน โรงเรียนบ้านหินแตก คน โรงเรียนบ้านโนนอุดม คน โรงเรียนบ้านทิดไทย คน ก่อนวัยเรียน ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านไร่-บ้านไฮ่ คน ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านคำข่า คน ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กบ้านโคก คน ศาสนา ศาสนา ประเภท ชื่อศาสนสถาน จำนวนอาสนะสงฆ์ สามเณร หมายเหตุ พุทธ วัด วัดป่าบ้านไร่ รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๑ วัดสิทธิบังคม รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๒ วัดรอยพระบาท รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๓ วัดศรีชมพู รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๔ วัดโพนบก รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๖ วัดนิวาสถาน รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๗ วัดป่ากลางโนนภู่ รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๗ วัดรัตนมงคล รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๙ วัดถ้าเจ้าผู้ข้า รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๑๐ วัดถ้าขาม รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๑๑ วัดดอนประดู่มงคลทิพย์ รูป - ต้งอยูที่หมู่ ๑๒ วัดเทพสวัสดิ์ รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๑๓ วัดอาจาโรรังสี รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๑๔ วัดไผ่ล้อม รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๑๕ สำนักสงฆ์ สำนักสงฆ์ธณิสรณ์ทรงธรรมภาวนา รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๕ สำนักสงฆ์บ่อแก้ว รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๘ สำนักสงฆ์ภูหินปูน รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๘ สำนักสงฆ์ป่าวังถ้ำ รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๙ สำนักสงฆ์หนองขุมเงิน รูป - ตั้งอยู่ที่หมู่ ๑๑ สำนักสงฆ์ธงทิพย์วราราม รูป - ตั้งอยู่ที่หมู ๑๖ รวมทั้งสิ้น รูป - วัฒนธรรม ประเพณี ประชากรส่วนใหญ่มีเชื้อสายเดิมเป็น "ภูไท" มีบุญประเพณีที่ถือปฏิบัติเป็นประจำแต่ละเดือน เช่น บุญเดือนอ้าย บุญเดือนสาม บุญเดือนสี่ บุญเดือนห้า บุญเดือนแปด บุญเดือนเก้า บุญเดือนสิบ บุญเดือนสิบเอ็ด บุญเดือนสิบสอง ภาษาถิ่นและภูมิปัญญาท้องถิ่น ภาษาถิ่น นอกจากภาษาอีสานที่ใช้กันทั่วไปแล้ว จากที่มีชนดั้งเดิมของเป็นชนชาวภูไท จึงยังมีการใช้ "ภาษาภูไท" กันอยู่เพื่อเป็นการรักษาไว้ซึ่งรากเหง้าของชาติพันธ์ ภูมิปัญญาท้องถิ่น มีการสืบสานและอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมนี้ไว้สู่รุ่นต่อๆไป สำหรับเครื่องจักสานเพื่อใช้ในครัวเรือน

ข้อมูลการพาณิชย์ จำแนกตามประเภทของการยื่นจดทะเบียนพาณิชย์ของผู้ประกอบการได้ ดังนี้ ประเภท รายการ จำนวน(แห่ง) การให้บริการ ร้านอาหาร - โรงแรม - โรงภาพยนต์ - สถานีขนส่ง/สถานีรอรับผู้โดยสาร - สถานีบริการน้ำมัน/ปั๊มหลอด ๑๗ ธนาคาร - โรงงาน ๑ รีสอร์ท ๑ โรงสีข้าว (ขนาดเล็ก) ๔๐ การพาณิชย์ ร้านสะดวกซื้อ - ร้านค้าทั่วไป ๘๗ ร้านอินเตอร์เน็ต/ร้านเกมส์ - ตลาดสด - ร้านซ่อมทั่วไป - อู่ซ่อมรถยนตร์/จักรยานยนต์ - ข้อมูลสินค้าเกษตร สินค้าที่เป็นผลผลิตทางการเกษตรที่ออกสู่ตลาดประกอบด้วย ข้าวเปลือก แตงโม และมะเขือเทศ รวมถึงผลผลิตจากการเลี้ยงสัตว์ สินค้าที่เป็นผลิตภัณฑ์จากกลุ่มอาชีพประกอบด้วย ผ้าไหม ผ้าทอมือ เครื่องจักสาน และเสื่อทอมือ